Jaña  otau

 

äñgime

 

Töñiregindegiler «Şao Van» dep ataytın Van familiyalı qıtay jigiti biıl jiırma beske şıqtı. Qıtaylar mwnı jiırma bes köktem deydi. Bağı janğan sol Van mına jiırma besinşi köktemin Almatıda ötkizip otır. Tuğan otanınan alısta jürse de, eşteñeden ögeysigen joq. Jaqında qırıq jeti jastağı äyeli Elmira onıñ tuğan künin toylap ötti. Erli-zayıptı ekeui jäne onıñ bwrınğı küyeuinen qalğan jalğız qızı Svetlana üşeui bas qosıp, şağın dastarqan jaydı. Bir jaqsısı 9 may. Onsızda mereke kün.

Bärinen bwrın Elmira osığan mäz. Mäz bolatın sebebi: bwl özi jasırın küyeu. Bwl qwpiyalıqtı biletin adamdar da az. Olar: Vannıñ jerlesi, tegi qıtay, Qıtaydıñ  Sıçuan provinciasınan, sonau 1968 jılı  mädeni revolyuciya twsında Şınjañğa kelip, sonan şekaradan beri qaşıp ötken, Jyañ familiyalı azamat. Onan soñ  qalalıq AHAJ, Azamattardı zañdı nekege tirkeu ornı jäne qalalıq köşi-qon basqarması. Al mañaydağı körşi-qolañ, tanıs-bilister bwl jağdaydan mülde habarsız. Mwnı Elmiranıñ üyinde päter jaldap twrğan köp qañğıbastıñ biri dep qana biledi. Elmiranıñ üş bölmeli üyi bar. Sonıñ bir bölmesin mınau wlı körşiden kelip, qañğırıp jürgen qıtay balasına  jalğa bergen. Jäne wzaq uaqıtqa. Ärine, onıñ tük te ayıbı joq. Mına zamanda kim qalay jan bağamın dese de öz erki. Solay da solay. Äueli körşileri bwğan qızığa qaraydı.

Mwnday nekege Elmira da, Van da – ekeui de dän riza. Iä, alğaşqı kezde biraz tosındau bolğanı ras. Ol kezde Van jiırma bir jasta edi. Sonau alıs Sıçuannan tört jigit birlesip, osı jaqtı, anau Evropanı, Reseydi, Qırğızstandı, Qazaqstandı, qaysısı bolsa da, kez kelgen bireuin köñilge alıp jolğa şıqqandarı özderine ğana ayan. Qwljada bir-eki jıl twrıp qaldı. Bwl jaqtan, şetelden şaqıru qağaz aldıru qiınnıñ qiını boldı. Qwlja qalasında da twraqtı ädresteri joq edi. Onıñ üstine tanıs-bilis, aqşa degender de oñay şarua emes bolatın. Denderi sau, ayaq-qoldarı balğaday-balğaday tört jigit. Qızıl jandarı ğana. Aqırı bwlar bir aqıl qwradı: Şeginerge jol joq. Bir täuekel jasau kerek, älbette. Sonan bireuler arqılı şekardan arı-beri jük tasıp jürgen bir jürgizuşige söylese ketti. Qalıñ jüktiñ, qabat-qabat tielgen köp jäşiktiñ bireuine bir adamdı otırğızıp, şekaradan jasırın alıp ötuge kelisti. Törteui  otırıp «endi bwğan kim baradını» talqıladı. Tañdau osı Vanğa tüsti. Onıñ sebebi: Van osı toptıñ basşısı esepti. Tu bastan wyımdastırıp jürgen sol. Jüregi de, erligi de bar jigit. Aqılı, aylası da jeterlik. Onan da mañızdısı qalğan üşeuine qarağanda mwnıñ boy twrqı alasa, dene bitimi şäkene. Jäşikke kirip otırıp baru üşin bwl tabılmaytın şart.

Iä, solay da boldı. Aman-esen Almatığa jetti. Bir aptaday Qwljadan beri deldal bop jürgen älgi qazaqtıñ üyinde jasırınıp jattı. Sonıñ kömegimen jerlesi  Jyañdı taptı.

-Qanımız bir tuıspız ğoy. Bärimiz de YAo, Şünniñ wrpağımız. Onıñ üstine jerles ekenbiz. Kömektes, ağatay,- dedi onıñ aldına basın iip.

-Ne isteysiñ bwl jaqta?

Van kürsindi:

-Eptep jan bağamın ğoy. Şamam kelse osı jaqtı mekendep, mäñgilik qalıp qoyamın. Art jaqta dostarım qalıp edi. Eki közderi tört bolıp kütip otır. «Ätteñ, Qazaqstan!…»  degende auzınıñ suı qwrıp jürgen tuıs, jerlester de köp. Solar üşin jwmıs istesem dep edim.

Jyaq tüsinip otır, ärine… Bireuden Qıtay pasportın alıp, köşirmesin jasattı. Atı-jönin, tuğan jılın özgertip, qayta dayındadı. Vandı jetelep, Qıtay elşiligine bardı.

-Qazaqstandı, qazaq degen eldi bilesizder. Köşede jalğız kele jatqan mına bayqwstı bireuler tonağan. Tapa-taltüste, bir üydiñ pod'ezine süyrep kirgizip, qaltasın biraq qağıp alğan. Aqşadan, pasporttan tügel ayırılğan…

Ekeui Qıtay elşiliginen uaqıttıq pasport alıp quanıp şıqtı.

-Al endi jöniñdi tap,- dedi Jyañ osı arada.

Van zar iledi:

-Sizsiz meniñ künim joq. Ölsem de sizdiñ qolıñızda öleyin.- dedi Van onıñ aldında basın iip, mıqtap qısqan qos  jwdırığın keudesine soğıp.- Jaqsılığıñızdı eşqaşan wmıtpaspın, ağatay. Qamqorlığıñızdan ayıra körmeñiz men paqırıñızdı.

– Jaraydı. Al endi ne istemeksiñ?

-Dostarımdı şaqıruım kerek edi.

-Ol üşin Qazaqstan azamattığın alu kerek qoy.

-Bärine dayınmın, ağa.

– Aqşañ bar ma?

-Bar azdap. Dostarım jinap bergen. Qolıñızğa biraq tapsıram.

-Joq, bauırım,- dedi Jyañ basın şayqap,- Mağan seniñ soqır tiın aqşañnıñ keregi joq. Berseñ de almaymın. Jerles ekenbiz. Tuıspız. Kömegim bolsın. Elden alısta, şette jürgende birimizge birimiz qaraspasaq, basqa kim süyeniş boladı bizge. Sen aqşañdı mağan wsınğanşa, jigit bolsañ, anau arttağı qalıñ jerlesiñdi şaqıruğa jwmsa.- dedi oğan şın nietimen janaşırlıq tanıtıp.

-Raqmet, ağa. Qwlıñız boluğa dayınmın.

-Jaraydı. Toqta onda. Aldımen tiın-tebeniñdi kütip wsta. Sağan äli köp aqşa kerek. Azamattıq alu degen mwnda eñ aldımen qıp-qızıl aqşanı qajet etedi.  Onan basqa  şaruası da şaş-etekten.  Oğan äueli osı eldiñ Prezidenti qol qoyadı. Bäri qiın. Qazirge deyin belgili bolğan bir qolaylılıq, ol – osı eldiñ bir azamatımen üylenu, nekege twru. Qolında Qazaqstan azamatımen üylengen neke kuäligi bar adamğa bwl eldiñ azamattığın aluğa eşqanday zañ köldeneñ bolmaydı.

-Bärine dayınmın, ağa.

-Ärine, jañağı aqşını osıdan bastap jwmsaysıñ.

-Mine, ağatay.

-Onan soñ da aqşasız bolmaydı.

-Eşteñemdi ayamaymın, ağatay.

Sonımen Jyañ eki ay boyı Almatıdan qız-kelinşek izdedi. Oñay da bolğan joq. Köşege qwlaqtandıru japsırıp, aqparat qwraldarı arqılı jarnama jasaytın bası aşıq jwmıs emes, jımısqı şarua, ärine. «qiın is joq jahanda, ıqılas qoyğan adamğa» degen qıtay wstanımı bar. İzdey-izdey jürip, aqırı, osı Elmirağa kez boldı.

-Äy-iou, mınau kempir ğoy, ağa,- dedi Van onı körgen jerden birden janı türşigip.

– Äy, aqımaq, sen onı mäñgilik jar etpeysiñ ğoy. Uaqıtşa bir amal ekenin qalay tüsinbeysiñ, misız?!- dedi Jyañ oğan dürse qoya berip.

-Jaraydı, keşiriñiz, ağa, aytqanıñız bolsın.- dedi Van bayqamay söylep alğanına özi de ökinip.

Bastabında, Vandı twñğış ret körgen kezde Elmira da tiksinip qaldı:

-Üybäy-ay, wyat qoy,- dedi  özinen özi qısılıp.

-Ne ersiligi bar? Basıñ bos äyelsiñ.

-Äy, öte jas eken, – dedi Elmira eki beti duıldap.

-Äy, joq. Bwl bir änşeyin formalni şarua dep kelistik qoy bağana. Bwl tek qağaz jüzindegi neke. Şın mäninde ol seniñ bir bölmeñdi jalğa alıp twrğan päterşik qana.

-Dese de…AHAJ-ğa barğanda ne deymin?- dep kümiljidi Elmira,- Bolmasa   qırıq jastar şamasındağı erkek bolsa edi.

-Sen de qızıqsıñ-au, Elmira, mına bügingidey darbaza demokratiyanıñ twsında kimdi kim sögedi ğoy dep ediñ. Wyat, namıs degen qalğan anau HH ğasırda. Mına ğasır tek müddeler ğasırı. Körip jürsiñ ğoy, alpıstağı, jetpistegi şaldar on segiz, jiırma jastağı qızdardı alıp jatır. Erkekterge öreskel körinbegen şarua äyelderge qalayşa ersi boladı? Zañ bärimizge birdey emes pe?! Al, anau bilesiñ ğoy, Russiyanıñ ataqtı änşisi Alla Pugaçevanı… Öziniñ balasınday jigitpen… bükil älem aldında maqtanışpen än salıp jür. Qazaqstan siyaqtı zayırlı elde bäri de mümkin. Tek ebin tapsañ ğana bolğanı. Ne isteymin dese de ärkimniñ öz erki.

Elmira ündey almay qaldı. Bir qauım ünsiz tolğanıp twrdı da:

-Sonda bwl mağan qanşa töleydi? – dep qaldı  şıday almay qwlqının qılañ etkizip.

-Qalağanıñşa.

Elmira sonda da eki oylılau edi:

-Jalğız qızım bar edi. Biıl on birinşi klas bitiredi. Sonı joğarı mektepte oqıtıp bere ala ma? –  dedi bögele söylep.

-Oğan ne söz bar. Onıñ sırtında öziñdi de bağadı, ärine.

Sonımen ne bar, Van ayaq astınan Elmiranıñ zañdı küyeui boldı da «qol wstasıp» üyine birge keldi. Degenmen, alğaşqı sätter Elmirağa da, Vanğa da tım oñay bolğan joq. Bastabında ekeui de birin biri jatırqap, tosırqasıp, ürpiisip twrdı.

Van pısıq ta ıspor jigit edi. Üyge kelip, birine biri tüzu qarasa almay tartınısıp twrğan bir sätte batıldıqpen söz bastadı:

-Sizdi ne dep atasam boladı?- dedi bwdan bılayğı qarım-qıtınasına jol aşpaq bolıp,

Elmira oylanıp qaldı:

-Hozayka dey ber,- dedi tamağına tas tığılğanday jwtqınıp alıp.

Van kiimderin auıstırıp bolğan soñ Elmiradan rwqsat swradı:

-Hozayka, mağan as üydi körsetiñiz,- dedi qağazğa jazıp alğan birer auız orısşasımen bıldırlay til qatıp.

Mwnıñ bärin üyretken Jyañ. «Bwlar mına jürgen jasamıs qazaqtar bäri de orıstanğan adamdar. Qanşa degenmen Evropa saltına jaqındau. Mına bizdiñ qıtaydıñ köp qılıqtarın ersi köredi. Bizdiñ elde köbinde tamaqtı biz – erkekter isteuşi edik qoy. Al bwlardıñ erkekteri dayar tamaqtıñ ğana iesi. Onıñ üstine erkegi de, äyeli de şetinen jalqau. Sondıqtan sen bara sala eñ aldımen ashananı iger. Bwl – bir. Ekinşiden, mına qatınnıñ vannasında kir juatın maşina twr ğoy. Avtomat maşina. Bärin özi isteydi. Soğan kiim-keşekti  nığa da tetigin bwray sal. Oğan seniñ tügiñ de ketpeydi. Biz qıtay balası ata-babamızdan qaşan maqsatımızğa jetip alğanşa, qanday lat jwmıs bolsa da, arlanbay istey beretin eñbekşil elmiz ğoy. Sol ata dästürdi wmıtpa. Sonda tamağı pısulı, kiimi juulı, aqşası qolında twrsa, sendey adamdı bwlar ketem deseñ de jibermeydi. Jasıratını joq, bärimiz de osılay siñgenbiz»- degen. Mına orısşını da sol jazıp bergen.

Elmira tañ-tamaşa!  Van sonday qılap. Qolı qolına  timeydi. Tamaqtı lezde dayarlap jiberdi. Öz ömirinde birinşi ret öz üyinde basqa bireudiñ qolımen jasalğan dayın tamaqtı jep, quanıp qaldı. Osı jigitti üyine kirgizip alğanına özine özi riza boldı.

Van da quanıştı bolatın. Tek jatar kezde ğana äldenege alañdap, tosırqañqırap otırdı. Elmira oğan zaldağı safağa orın salıp berip edi, soğan qisaya ketti. «Şirkin, Qazaqstan azamattığın tezirek alsam-au! Soğan qolım qaşan jeter eken?!» dep, dambalınıñ ışqırına tikken aqşasın sipalap jatıp wyıqtap ketti.

Erteñinde tañerteñgi tamaqtan keyin sözdi Elmira bastadı:

-Van, Svetanıñ oquın qaytemiz?

-Oqıtamız. Men ağamnan aqşa alıp kelemin.

-Sen aytşı, qızıma qıtay tilin oqıtsam qaytedi?

-Qalayşa qıtay tili?- dep swradı Van «bwl qatın meni sınap otırmasın. Aldımen osınıñ işin bilip alayın» degen bir jımısqı eseppen.

Elmira şının ayttı:

-Äneugüni bir jerde Qıtaydan kelgen oralman qazaqtarmen birge otırıp qaldım. Jeteu me, segiz be, – Bäri ğalım. Tügel professor. Aldı elu, ayağı otız-qırıq kitap jazğandar. Almağan sıylıqtarı tağı joq. Sonıñ bireui aytadı: Qıtaydıñ mına tört bwrış ieroglifin Kon Fuciy degen wlı ğwlaması oylap tapqan. Sonan Kon Fuciy jüz jastan asıp, äbden kärteyip, öler şağına jetkende, äl üstinde jatqanda onıñ şäkirtteri: «wstaz, bwl ieroglifti nege tört bwrış qıp jasadıñız?» dep swrasa kerek. Sonda Kon Fuciy: «eger osı tört bwrış ierogiften ayırılmasa, meniñ wrpağım künderdiñ küninde dünieniñ tört bwrışın tügel bileytin boladı» dep jauap beripti. Şäkirtteri tağı da: «ol qaşan boladı?» dep swraptı. Kärilik jeñip, auru meñdetip halı azayğan Kon Fuciy onan arı söyleuge şaması  kelmey , eki sausağın körsetken eken. Şäkirtteri onı eki jüz jıl degeni dep mölşerlepti. Eki jüz jılda onday bola qoymaptı. Sonan soñ onıñ keyingi müritteri «wstaz onda eki mıñ jıldı mejelegen eken» dep jorıptı. Qazir mine Qıtay bir jarım milliardqa jetti. Kün sanap damıp keledi. Anau teñizdiñ arğı jağındağı azuın ayğa bilegen Amerikanı da qorqıtıp otır. Kon Fuciy bilip aytqan» dep otırğandardıñ bärin auızdarına qarattı. Sonan soñ men de qızıma qıtay tilin oqıtsam dep oylap edim,- dedi ol şın nietimen şeşile söylep.

Van iştey jılmañ qağıp quanıp otırdı. Özi qıtay bola twrıp, Qıtayda jürgende de estimegen  äñgimesi. Kon Fuciydiñ äulie ekeni ras. Onıñ jetpis üş müşeline qarağan jasında qaytıs bolğanın da biledi. Bayağıda mwğalimderi qıtay ierogifi Kon Fuciyden 7-8 ğasır bwrın dünige kelgen deuşi edi. Al, mınau… Van onı ötirik degisi kelmedi. «Ayta bersin. Iä, aytqanı kelip, solay bolğay.» dep tiledi. Sonan soñ Elmirağa bwl da şının ayttı:

-Qıtay tili wlı til ğoy. Birlesken wlttar wyımında qoldanılatın altı tildiñ biri. Onıñ üstine Qazaqstanda qazir Qıtay firmaları qaptap jür. Mwnan bılay da köbeymese azaymaydı. Olay bolsa, Qıtay tilin biletinderge jwmıs ta oñay tıbıladı degen söz. Bwl – bir. Ekinşiden, kündiz universitette oqısa, üyge kelgende men de kömekteser edim. Keşke bospın ğoy. Ne bitirem?!- dedi.

Künder osılayşa bir kelki ırğaqpen aqırın  jıljıp ötip jattı. Vannıñ osında kelgenine de eki jetiden astı. Sonan bir küni qızıq boldı.

Kün jeksenbi edi. Elmira kündegiden erte twrdı. Qazan-ayaq jaqqa da Vannan bwrın bardı:

-Van, meni qwttıqtap qoy. Bügin meniñ tuğan künim,- dedi mäz-mäyräm bolıp.

Van sumkasına jügirdi. Jyañ aytqan: «künderdiñ küninde mına qatınnıñ tuğan küni boladı. Sonda onıñ sausağına osını kigiz. Bwnı  olar ömiri wmıtpaydı. Äueli qalasañ swrağanıñdı beredi» dep küle jürip, alıp bergen jaqwt közdi, altın jüzik bar edi. Sonı äkelip onıñ qolına saldı.

Elmira quanıp ketti. Ayğaylap jiberdi:

-Sveta, qanday keremet! Sen äli wyıqtap jatırsıñ. Mına Van meniñ tuğan künimdi birinşi bolıp qwttıqtap, mına jüzikti sıyladı. Qanday tamaşa! Qanday jomart! Sen tuğannan bergi birinşi ret alğan qımbat sıylığım.- dep qızınıñ bölmesine jügirdi.

Elmira bekerden beker erte twrmağan eken. Tüs äletinde gül wstağan, araq-şarap, känpit kötergen Elmiranıñ özi qwralıptas sarkidir äyelder jinalıp, onıñ tuğan künin qwttıqtadı. Kon'yaktan tartıp-tartıp alıp, än şırqadı. Orıs änderi. Dauıstarı onşa keliñkiremese de, äygili änşilerden kem orındağan joq. Qolğa tüse bermeytin baqıttı bir sätteriniñ qalay tez ötip ketkenin özderi de sezbey qalıstı. Van jasağan qıtay tamaqtarın süysine jep, oğan araq wsınıp, onı bige şaqırudı da esterinen şığarmadı. Van da tartınbay işti. Ömiri bi degenniñ iisi mwrnına barıp körmese de, qiqañdap bilegen boldı. «Ätteñ, biraz mosqaldau. Äytpese…Degenmen mınau böten eldiñ, äsirese, mına orıs tektilerdiñ qızığın bir köru kerek edi. Twra twr, bälem. Orısşa bilip alayın…»- dep oyladı muzıkağa elitip, közin jwma jürip.

Keşke dostarı ketken soñ Elmira oñaşa üyde otırıp jılap ta aldı. Qay-qaydağı esine tüsip edi. Ömir degen mınau, bir qayırılmay, suday ağıp ötip jatqan. Jas kezinde de eşkimnen kem emes edi. Äke-şeşesi tap-taza qazaq bolğanımen, bwl orıs mektebinde oqıdı. Aşıq-şaşıq, erkin jüruge äuestenip, täytik bolıp boy jetti. On tört jasınan bastap bireulerge ğaşıq boldı. Qazir anda-sanda bir wyqısı qaşqan kezde, qalıñ tünniñ bir uağında oylasa, köz aldınan köp jigittiñ beynesi elestep ötedi. Baqıttı, läzzattı kezderdiñ sureti. Qas qağımday ğana qısqa sätter. Üzik-üzik körinister. Altın şınjırdıñ ärbir üzbesi sekildi qımbat, qızıqtı ökinişter. Sonıñ işinde twraqtap qalğanı bireu ğana. Audannıñ birinşi sekretarı. Ol kezde Elmira talşıbıqtay bwralıp twrğan, sındarday ädemi qız edi. Bipazdap jonğan,  kümistiñ buımen küptegen aq qayıñday appaq siraqtarın qazdañ-qazdañ basıp, täkappar jüretin. Birinşi sekretarğa birden wnadı. Ol mwnı kömekşilikke şaqırdı. Aytqanınıñ bärin orındattı. Şırın künder ötkizdi. Mına üydi de sol alıp berdi. Mına jalğız qızı Svetlananı da sodan köterdi. Sol boyı otırıp qaldı. Kompartiya qwlap, täuelsizdik alğan twsta ol penciyağa ketti. Elmira da jwmıstan qaldı. Onıñ üstine bwrınğı sımbatınan ayırılıp, semirip, juandap, kümpiip şığa keldi. Sonan beri osı jalğızdıq. Süyeu bolar, medeu twtar, sırlasar eşkimi joq. Äsirese, erkekten salımı qaytqalı qay zaman?

Aşuın bir rumka kon'yakpen basıp, tösegine qisaydı. Öne boyı ot bolıp, küyip-janıp wyıqtatpadı. Auırmağan jambasına salmaq salıp, wzaq aunaqşıdı. Wyqı mülde qaşıp aldı. Qaraday eligip, äldeneni sarıla añsap, bir närseni sağınıp, özegi örtenip, jüregi sızdap soqtı. Qaradan qarap alas wrdı. Etjendi, tolıq keudesin kere, jii-jii tınıs aldı.

Tünniñ bir uağı. Ien üy. Şeşesi dostarımen erkin otırıp alsın dep  Sveta öz dostarımen ketken. Eñ qiını osı jalğızdıq. Qırıq jeti jasqa kelgenimen, bwlşıq etteri nığız, äli sezimi ölmegen. Oqta-tekte qanına bir sarsu aralasıp, jeliktirip äureleytin kezderi köp. Bügin de jalğız özi. Joq. Aytpaqşı Van bar. Esine sol tüsti. Jwrt bilmese de, zañ qosqan küyeui. Deni sau. On eki müşesi bütin, jap-jas jigit.

Elmira wyqı kiimin qolqıldatıp, zalğa bardı. Şam jaqtı. Van wyıqtap qalıptı. Bir sät qarap twrdı. Aqırı şıdamadı:

-Van,- dedi onıñ qasına jaqındap.

Van oyana qoymadı.

-Van!- dedi Elmira onı ırğap oyatıp. Erkek denesine tigen sausaqtarı da zır etip, sırqıray jöneldi.

Van közin aştı. Basın jastıqtan jwlıp alıp, şoşına qaradı.

-Van, jür anda!- dedi onıñ qolınan wstap, öz bölmesine qaray jetektedi. Van qarsılıq bildirgen joq.

-Van, sen meniñ küyeuimsiñ ğoy,- dedi bölmesine kire sala onı qwşaqtap, ernine jabısıp. Öne boyın sipalap, aymalay bastadı.- Qalay, sen meni wnatpaysıñ ba? Men seni süyem. Pojalyusta. Jaqsı jigitsiñ. Wlı eldiñ wrpağısıñ. Qanday ädemisiñ! Oy, men seni… äyeliñmin ğoy. Süyşi meni. Tartınasıñ ba? Nemenege wyalasıñ? Qıtayşa tälimsimeşi. Endi biz ekeuimiz…

Tirşilikti , jarıq dünieni – bärin wmıtqan Elmira masañ küyinde osı tektes birdemelerdi, wğımsız sözderdi san qaytalap, miñgirlep, Vannıñ es-aqılın şığardı.

Van de eki oylılau edi. «bir juıp alıp, so boyı qwtıla almay qalıp jürmeyin» dep bir oyladı.  Jası öte ülkendeu bolıp twr. Öz şeşesi de biıl qırıq jeti jasta edi. Sonı esine aldı…Mınanı renjitip alsa, ömirlik josaparı külge wşıp jatsa… Qazir bwğan qay-qay jağınan da bağınıştı ğoy. Bälkim, mwnıñ basqa birdeñege de sebi tiip qalar…

Erteñinde tañerteñ jarday semiz Elmira qwşağında jatqan jwdırıqtay jigittiñ basınan sipadı:

-Van, Svetağa sezdiruşi bolma. Wyat qoy. Oğan men anau formalni neke turalı da aytqan joq bolatınmın. Jay päterşik dep qoyğam.- degen bir kürsinip alıp.- Biraq men osını ayttı eken dep kelmey qoyıp jürme. Sveta jatqan soñ qalağan uağıñda kele ber. Men seniñ äyeliñmin ğoy şınında…

Mine, sonan beri tört jıl ötti. Vannıñ Qazaqstan azamattığın alğanına da üş jıldan astı. Artta qalğan dostarın da şaqırıp äkeldi. Bäri oydağıday. Özi de köp jwmısqa ısılıp, barğan sayın jatılıp baradı. Qıtay jaqtan keletinderdiñ bir mıqtı tiregine aynaldı. Orısşanı da jap-jaqsı igerip äketti.

Jiırma bes jasqa tolğan künin toylap otırğan bügingi küni bär-bäri köñildegidey bolğanımen,  Elmira oğan bir ökpesin ayttı:

-Van, qalay, bir jıldan beri sen mwnda köp kelmeytin bolıp aldıñ ğoy?- dedi rumkasın soğıstıra otırıp.

– Sauda-satıq. Aqşa tabudıñ qamı bayağı. Bir Qıtay firmasımen birge Aqtau jaqqa ketip qaldım.- dedi şimirikpey, qwyday ötirik aytıp.

– Eki aydıñ aldında men seni köşeden körip qaldım ğoy?

-Joq. Basqa bireu şığar.

-Däl sensiñ. Üstiñde bıltır men tañdap alıp bergen  älgi jolaq joldı kostyumıñ bar. Qasıñda wzın boylı bir qız ketip bara jattı. Orıs pa, qazaq pa, qızdı anıqtap bayqay almadım. Sırtınan qarağanda bizdiñ Svetağa da wqsap ketedi.

-Iä, iä, aytpaqşı, firmanıñ jwmısımen bir ret kelip ketkenim bar. Asığıs edim.- dedi Van onan arı jaltara almay, qıp-qızıl bolıp ketip.

Sonan arı Svetağa qarap  söyledi.

-Ayttım ğoy sonda şeşeñ körip qaldı dep.- dedi qıtayşa bıldırlap.

Svetlana biıl üşinşi kursta oqidı. Qıtay tilin köp-körim igerip alğan. Ärine, bayağıdağı uäde boyınşa kündiz universitetten,  keşke Vannan oqıp jürip… Sonıñ ayağı äueli mahabbatqa wlasqan.

-Sveta, men seni süyem,- dedi Van oñaşa bir sätti keşte özi boyşañ, deneli, özi swlu, däl şeşesiniñ  jas kezindegisi siyaqtı äsem qızdıñ moynına asılıp. Sol asılğan boyı onıñ moynın küşpen iip äkelip, ökşesin köterip twrıp, ernine jabıstı.

Qız da özin baqıttı sezindi. Milliardqa kelin bolu qazir mwnda är kimniñ-aq armanı…

– Endi jasırudıñ keregi joq,- dedi qız da qıtayşa  miñgirlep,- Aytatın bolsañ, bügin ayt. Mamam  mwnday kezde, azdap wrttap alğanda aşu şaqırmaydı.

-Qorqam. Batılım barmaydı.- dedi Van dauısı azdap dirildey şığıp.

-Men bilsem şeşem bwğan qarsı bolmaydı. Quanadı äueli. Mağan salsañ bayağıda –aq ayta salatın edim. Bizde qız öz şeşesinen eşteñesin de jasırmaydı. Al sen äyteu meni ılği auızğa qağıp, bögep kele jatırsıñ. Bilmeymin,- dedi qız naraulığın jasıra almay.

Van tağı bir rumka araq qwyıp işti:

– Hozayka, joq, keşiriñiz, mamaşka, biz Sveta ekeuimiz…Joq, mına Sveta mağan twrmısqa şığayıq dep jür…- dedi twtığıp.

– Ne deydi?- dep şoşıp qalğan Elmiranıñ dauısı qattı şığıp ketti. Vanğa ajıraya qaradı.- Van!…

Jigit ün qatpay, twqıjıñdap  bir tilim aştı qiyardı şanşıp alıp, auzın  toltıra asap jiberip, şapşañ-şapşañ şaynañ qaqtı.

-Van, Ne aytıp otırsıñ?!- dedi Elmira dauısı qaltırap.

Şeşesiniñ mına ıñğayın bayqay qalğan Sveta sözge dereu aralastı:

-Mama, meniñ işimde Vannıñ böpesi bar ğoy,- dedi oğan küş kösetkendey.

Şeşesi «şın ba?» degendey qızına da ajıraya, wzaq qaradı. Sonan  soñ:

-Van!- dep şıñğırıp jiberdi eki közi şarasınan şığa qalş-qalş etip.

Söytti de dastarqandı jwlqa tartıp qalıp, üstindegi närselerdi bir-aq audarıp tastadı. Ayaq-tabaq, şını-şäynek, bötelke, stakandar şaldır-şwldır etip tügel jayrap tüsti.

-Mama, Mamaçka,- dedi qızı jılamsırap.

Elmira köpke deyin  melşiip otırıp qaldı. Ne derin bilmey dal boldı. Mwnan arı qolınan tük kelmeytinin bilip, öz barmağın özi  tistedi. Öz bölmesine barıp şkaftağı kon'yaktan bir stakan  qwyıp alıp  basına bir-aq köterdi.. İşi ot bop örtenip baradı. Bötelkege tağı da qol sozdı…İşe-işe aqırı mas bolıp qaldı.  Şarşağanşa jıladı…

Van üş künnen keyin  Svetlananı qoltıqtap, joq, qoltıqtap emes, dälin aytqanda qoltığına kirip… Jo, olay da emes, bwğan qazaqşa  däl bir teñeu tauıp aytu men paqırğa da qiındau bolıp otır. Qwlındı bie siyaqtı. Joq. Qaltalı qasqır boluşı edi ğoy. Joq. Maymıldar balaların arqasına nemese  bauırına jabıstırıp aluşı emes pe edi… Oy, joq. Bwl da  däl emes. Iä, ne bolsa, ol bolsın. Osı siyaqtı birdeme äyteuir, Svetanı ertip Qıtay bankine bardı.

-Mınau meniñ äyelim,- dedi boyı özinen jartı metr wzın süyiktisine tömennen maqtanışpen qarap. Biiktigi keudeden keletin söreniñ ar jağındağı bank qızmetkerine sonı ayttı da, ökşesin köterip twrıp, aqşanıñ şegin wsındı.- Üy alayın dep edim.

Sonımen qalanıñ eñ körikti jeri Samal rayonınan jaña bir otau boy köterdi. Biz körip jürgen qazaqtıñ köp otauı emes, wlı körşiniñ, milliardtıñ bir şañırağı. Jay emes, altınnan soqqan kümbez ispetti, asa saltanattı otau!

Bwlay deuimizge kişkene ğana bir sebep bar. Estigen qwlaqta jazıq joq deuşi edi ğoy qazaq. Bizdiki de sol. Ras bolsa, osı otau  köteru toyı Almatınıñ eñ tamaşa, äri eñ qımbat meyramhanasında, Medeuge şığar joldağı saltanattı bir restoranda  ötipti. Bılayğa jwrt tügel bile bermeytin, bükil Qazaqstandağı eleuli-eleuli oqiğalardı qalt jibermey baqılap, qatesiz qadağalap otıratın  eñ äygili bir demograf ğalımımız aldın ala şüyinşi swrap:

– Wlı körşimizdiñ 999-ı otauı keşe Astana qalasında tirkelip edi. Mine bügin mıñınşı otauı Almatı qalasında şañıraq köterip otır. Qazaqstan halqınıñ jiırma millionğa jetuiniñ eñ bir dañğıl jolında keruen tüzeldi. Quanıñdar qazaqtar!- dep asa saltanattı mälimdeme jariyalasa kerek. Sonan Qazaqstannıñ jer – jerinen qwttıqtau telegrammalar qarşa boraptı. İri-iri sayasi partiyalardıñ basşılarınan, Parlamenttiñ  bedeldi-bedeldi deputattanınan, beli-beldi sayasi qayratkerlerden…Oy, kimdi sanap otırasıñ…

Iä, solay ğoy  özi de. Eki jas süyisip tabıssa, şeşesi qarsı bolmasa,  zañ or

ındarı dokumentterin dayarlap berse…Bizge ne joq?! Biz de  öz tarapımızdan jas otauğa qwttı bolsın demegende ne deymiz!?

Qwttı bolsın jas otau! İşi wlğa, sırtı malğa tolsın!

Pikir jazu

Please enter your comment!
Please enter your name here